Bidaia horietan, hegazti migratzaileek oztopo ugari gainditu behar dituzte: eguraldi-baldintza txarrak, baliabide-eskasia, harraparitza, habitat-galera eta, gero eta gehiago, giza jarduerak eragindako aldaketak. Erresistentzia, orientazio eta egokitzapen erakustaldi ikusgarri horrek miresmena sortzeaz gain, mundu mailako ekosistemen funtzionamenduaren funtsezko osagaia ere bada. Planetaren interkonexio ekologiko sakona erakusten digu, kontinenteak eta ekosistemak lotzen baititu bizitza-forma ugariren mendeko den oreka dinamiko batean.

Migrazioa aztertzea ezinbestekoa da espezieen biologia ulertzeko eta gure ingurunearen osasun-egoera ebaluatzeko. Hegazti migratzaileak ingurumen-aldaketen adierazle baliotsuak dira; izan ere, haien ibilbideetan, egutegietan edo banaketa-eremuetan gertatzen diren aldaketek biodibertsitatearen kontserbaziorako garrantzi handiko eraldaketa ekologikoak hautematea ahalbidetzen dute. Etengabeko jarraipenak funtsezko informazioa ematen du biodibertsitatea kontserbatzeko eta aldaketa globalaren ondorioak aurreikusteko.

Hegaztien migrazioaren sekretuak argitzeko interesa Antzinarotik dator. Aristotelesek berak hausnartu zuen neguan hegaztiek zuten patuaz, nahiz eta haren interpretazio batzuk, hala nola espezie jakin batzuen ustezko hibernazioa, gaur egun ezagutzen dugun errealitatetik urrun egon. Mendeek aurrera egin ahala, ezagutza behaketa sistematikoari esker garatu zen eta, modu erabakigarrian, XIX. mendearen amaieran eraztunketa zientifikoa garatu zenean. Horri esker, lehen aldiz, banako jakinen mugimenduak jarraitu ahal izan ziren eta migrazioaren azterketa modernoaren oinarriak ezarri ziren. Ordutik, milioika hegazti markatu dira, migrazio-ibilbideak berreraikitzeko eta ugalketa- zein negupasa-eremuak zehazteko ezinbesteko informazioa sortuz.

Teknologia berriak txertatzeak jauzi kualitatibo handia ekarri du arlo honetara. Irrati-telemetriak eta jarraipen automatizatuko sareek datuak lortzeko gaitasuna izugarri handitu dute eta migrazioari buruzko ezagutza eskuratzea erraztu dute. Duela gutxiago, geolokalizazio- eta GPS-gailuen bidezko jarraipen-teknologiek arloa irauli dute, aurrekaririk gabeko zehaztasuneko datuak eskainiz, kokapen sarri eta zehatzak erregistratuz eta ibilbide osoak, geldialdi-eremuak eta hegaldiko portaerak agerian utziz. Gainera, migrazioa «denbora errealean» aztertzeko aukera ematen dute, eta klima, lurzoruaren erabilera edo habitaten degradazioa bezalako ingurumen-faktoreek banako bakoitzaren mugimenduetan nola eragiten duten ulertzeko, hegaztien migrazio-ekologiaren ikerketarako ikuspegi berriak zabalduz.

Argitalpen honek Espainiako lurraldea beren bizi-zikloko uneren batean erabiltzen duten 300 hegazti-espezieren migrazioari buruzko ezagutza eguneratuena bildu eta sintetizatzen du, haien mugimenduen, desplazamendu-ereduen eta eremu nagusien ikuspegi zehatza eskainiz. Lan hori web-formatu dinamiko batekin osatzen da; horri esker, testuak, taulak, grafikoak eta mapak etengabe eguneratu daitezke, teknologia berrien aplikaziotik eta eraztunketa zientifikoko programen bidez lortutako datu-kopuru gero eta handiagotik eratorritako aurrerapenak etengabe txertatuz. Horrela, espezie bakoitzaren bizi-zikloa ezaugarritzen duten mugimenduei buruzko ezagutza handitzen da, milaka urteko eboluzioaren emaitza diren migrazio-bidaia konplexuak barne.

Atlas honek erreferentzia izan nahi du bai komunitate zientifikoarentzat, bai lurraldearen kudeaketaz eta plangintzaz arduratzen direnentzat. Era berean, lurralde-kudeatzaileei funtsezko informazioa eskaintzen die naturaren kontserbazioa lurralde-plangintzan integratzeko, lurralde-antolamenduari buruzko erabakiak epe luzera biodibertsitatearen kontserbazioa sustatzen duten irizpide zientifikoetan oinarrituta har daitezen.

Azkenik, obra hau posible egin duen lan kolektiboaren aitortza ere bada. Hamarkadetan zehar, profesional, ikertzaile eta ornitologo ugarik, dedikazioz eta zorroztasunez, hegaztiei eta haien mugimenduei buruzko ezagutzan lagundu dute. Haien etengabeko ekarpenik gabe, askotan isilean egindakoa, ezinezkoa izango zen gaur egun gizartearen eskura jartzen den informazio-bolumena biltzea. Atlas hau, azken batean, partekatutako ahalegin horren emaitza da eta gure natura-ondarea ezagutzeko eta babesteko lankidetzak duen balioaren lekukotasuna.

Guztiei adierazi nahi diegu gure aitortza eta esker ona.

Kiko Álvarez
SEO/BirdLifeko Espezie eta Espazioen Unitateko arduraduna

Hegazti migratzaileek, naturako fenomeno gutxik bezala, kontserbazioaren dimentsio globala irudikatzen dute. Urteko mugimenduek kontinenteak, itsasoak, hezeguneak, mendiak eta milaka kilometrora dauden lurraldeak lotzen dituzte, eta gogorarazten digute prozesu ekologikoek ez dituztela administrazio-mugak ulertzen eta biodibertsitatea babesteak ikuspegi zabala, lankidetzan oinarritua eta eskuragarri dagoen ebidentzia zientifiko onenean oinarritua eskatzen duela.

Testuinguru horretan, Espainiako Hegaztien Migrazioaren lehen Atlasaren argitalpena aparteko garrantzia duen mugarria da gure natura-ondarea ezagutzeko eta kudeatzeko. Obra honek gure lurraldean dauden ehunka espezieren migrazio-ibilbide, estrategia eta ereduen aurrekaririk gabeko ikuspegia eskaintzen du, azken aurrerapen zientifiko eta teknologikoak integratuz eta aldaketa globaleko testuinguruan biodibertsitateak dituen erronkak hobeto ulertzeko oinarri sendoa eskainiz.

Bere balioa eremu zientifiko hutsetik harago doa. Atlas honek biltzen duen ezagutzak funtsezko tresnak eskaintzen ditu lurraldearen plangintza eta kudeaketarako, naturaguneen kontserbaziorako, ingurumen-ebaluaziorako eta eskuragarri dagoen informazio onenean oinarritutako erabaki publikoak hartzeko. Azken batean, gure erakundeek naturaren kontserbazioa garapen ekonomikoarekin eta gizarte-ongizatearekin bateratzeko duten gaitasuna indartzen laguntzen du.

Argitalpen hau ahalegin kolektibo eredugarri baten emaitza ere bada. Mapa, datu eta analisi bakoitzaren atzean hamarkadetako ikerketa, jarraipen zientifikoa eta espezialisten, zientzialarien, eraztun-jartzaileen, administrazio publikoen eta hegaztien ikerketarekin eta kontserbazioarekin konprometitutako erakundeen arteko lankidetza daude. Haien lanak ezagutza partekatuaren balioa eta gaur egungo zein etorkizuneko ingurumen-erronkei bermeekin aurre egiteko zientzian inbertitzearen garrantzia erakusten ditu.

Espainiak kokapen geografiko pribilegiatua du Mendebaldeko Paleartikoko migrazio-ibilbide nagusietan. Berezitasun horrek erantzukizun berezia ematen digu hegazti migratzaileak eta haien bizi-ziklo osoan behar dituzten habitatak kontserbatzeko. Atlas hau bezalako obrek erantzukizun hori zorroztasunez, ikuspegi estrategikoz eta etorkizuneko belaunaldiekiko konpromisoz betetzeko dugun gaitasuna indartzen dute.

Espero dut lan hau ezinbesteko erreferentzia bihurtzea ikertzaileentzat, kudeatzaileentzat, arduradun publikoentzat eta gure natura-ondarearen kontserbazioarekin konprometituta dauden pertsona guztientzat. Argitalpen honek ekarpen baliotsua egiten dio ebidentzia zientifikoan oinarritutako politiken garapenari eta Espainiak eta Europar Batasunak natura babesteko eta lehengoratzeko, ekosistemen erresilientzia indartzeko eta biodibertsitatearen galera geldiarazteko beren gain hartu dituzten helburuak betetzeari.

Ingurumen-ekintzarako une erabakigarri batean, atlas honek funtsezko informazioa eskaintzen du lurralde-plangintza jasangarriagoa sustatzen jarraitzeko, gure naturagune eta espezieen kontserbazioa indartzeko eta Natura Ondarearen eta Biodibertsitatearen 2030erako Estatuko Plan Estrategikoaren helburuetan aurrera egiteko, baita Espainiak biodibertsitatearen arloan bere gain hartutako nazioarteko konpromisoetan ere. Izan ere, hegaztien migrazio-ibilbideak babestea gure ekosistemen osasuna eta gure gizartearen ongizatea sostengatzen dituzten prozesu ekologikoak babestea ere bada.

Zientziak naturak jasaten dituen aldaketak ulertzeko aukera ematen digu; atlas hau bezalako tresnek, gainera, etorkizuneko belaunaldiek natura-ondare aberats, funtzional eta askotarikoa jasotzen jarrai dezaten beharrezko erabakiak hartzen laguntzen digute.

Hugo Morán Fernández
Ingurumeneko Estatu-idazkaria
Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioa